AVAITION PHOTO NEWS XXX
2024/07/09

“AVIATION PHOTO NEWS”-ийн энэ удаагийн дугаарт ИНҮТ-ийн Аэродром, гэрэл суултын албаны хамт олон оролцлоо. “АЭРОДРОМ, ГЭРЭЛ СУУЛТЫН АЛБА”  ИНҮТ-ийн Аэродром, гэрэл суултын алба ямар чиг үүргээр ажилладаг вэ? Албаныхаа тухай, хамт олноо танилцуулаач.   И.Амарсанаа /Дарга/ Албаны хөгжлийн түүхийн тухайд: Улаанбаатар хотын консулын дэнжид 1925 оны 05 дугаар сарын 25-ны өдөр Ю-13 маягийн агаарын хөлөг нислэг үйлдсэн тэр талбайг Монголын анхны “Аэродром” гэж түүхэнд тэмдэглэсэн. БНМАУ-ын Сайд нарын зөвлөлийн 1957 оны 02 дугаар сарын 22-ны өдрийн 107 тоот тогтоолоор Агаарын харилцааны газар байгуулагдахад аэродромын хангалт, харуул хамгаалалт, цаг агаарын мэдээ хариуцсан цогц алба үүссэн түүхтэй. Энэ цаг үеэс тус алба анх үүсгэн байгуулагдсан гэж үздэг. ЗХУ, БНМАУ-ын Засгийн газрын хоорондын хэлэлцээрээр 1958 онд “Буянт-Ухаа” дахь нисэх буудал, аэродромыг бүх тоног төхөөрөмж, барилга байгууламжийн хамт Монголын талд үнэ төлбөргүйгээр шилжүүлэн өгснөөр “Буянт-Ухаа” дахь аэродром нь манай улсын Иргэний агаарын тээврийн удирдлага, үйлдвэрлэлийн үндсэн бааз болсон байдаг. МАХН-ын Төв хорооны 1960 оны 09 дүгээр сарын 27-ны өдрийн 420-р тогтоолоор “Буянт-Ухаа” нисэх буудлыг өргөтгөх арга хэмжээ авсны дагуу 1961 онд Хөөрч буух хатуу хучилттай зурвас, явгалах замууд, агаарын хөлгийн зогсоолууд, онгоцны техник үйлчилгээний байр, аэронавигацийн болон радиолокац, нисэх холбооны дамжуулах төв, шөнийн гэрэл суултын систем, цахилгааны дэд өртөөнүүд зэрэг объектууд шинээр байгуулсан. Албаны чиг үүрэг, хамт олны тухайд: Иргэний нисэхийн салбарын үндсэн үйлчилгээний нэг нь Нисэх буудлын үйлчилгээ,  түүний суурь нь инженерингийн төлөвлөлт, ашиглалт, арчлалт, хяналт байдаг. Нисэх буудлын үндсэн байгууламж болох Аэродромын барилга, байгууламжийн ерөнхий төлөвлөгөө, элементүүд тус бүрийн төлөвлөлтүүд, шинээр байгуулагдах аэродромын барилга, засвар, арчлалт, хөөрч буух зурвасын холбогдох инженерийн тооцооллууд, хучилтын үнэлгээний ажлууд болон аэродром дээрх аюулгүй ажиллагааг хангахтай холбоотой олон төрлийн цогц ажлуудыг нисэхийн үндсэн мэргэжлийн алба буюу Аэродром, гэрэл суултын алба хийж гүйцэтгэж байна. Иргэний нисэхийн ерөнхий газрын даргын 2023 оны “Зохион байгуулалтын бүтэц, орон тоог шинэчлэн батлах тухай” дугаар А/382 тушаалаар Аэродром, гэрэл суултын алба шинэчлэн байгуулагдсан ба Аэродром, ашиглалтын, Гэрэл суултын, Цахилгаан хангалтын 3 хэсэгтэй, нийт 97 ажилтантайгаар Олон улсын иргэний нисэхийн байгууллагын Чикагогийн конвенцын Хавсралт 14, Иргэний нисэхийн дүрэм 139-ын стандарт, шаардлагын хэрэгжилтийг ханган ажиллаж байна.   Энэ онд орон нутгийн нисэх буудлууд дээр хийгдсэн ажлуудаас дурдвал?   Ж.Батбаяр /Ерөнхий инженер/ Энэ оны хагас жилийн байдлаар аэродром, гэрэл суулт, цахилгаан хангалтын тоног төхөөрөмжүүдийн хугацаат засвар, техник үйлчилгээний ажлуудыг батлагдсан график төлөвлөгөөний дагуу бүрэн гүйцэтгэсэн бөгөөд дараах томоохон ажлуудыг хийж гүйцэтгэсэн. Үүнд: 1.  ИНҮТ-ийн даргын А/130 тоот тушаалын дагуу Булган, Мандалговь, Гурвансайхан нисэх буудлын агаарын навигацийн тоног төхөөрөмжийн цахилгаан хангалтын холимог тэжээлийн системийг бүрэн шинэчлэх ажлыг хийж гүйцэтгэлээ. 2.  Баян-Өлгий аймаг дахь агаарын навигацийн үйлчилгээний тоног төхөөрөмж байрлах радио релейны цамхагт бэлтгэл нөөц тэжээлийн дизель генератор, холимог тэжээлийн систем тус тус суурилуулж, цахилгаан тэжээлийн бэлэн байдлыг хангалаа. 3.  Баянхонгор нисэх буудлын хөөрч буух хучилттай зурвасын засвар, арчлалтын ажилд аэродромын хяналтын инженерийг томилон ажиллуулж, хүлээн авах комисст хүлээлгэн өглөө. 4.  Радиолокаторын байгууламжууд болон орон нутгийн нисэх буудлууд дахь газардуулгын эсэргүүцэл өндөр байгаа цахилгаан хоног төхөөрөмжүүдийн газардуулгыг өргөтгөн сайжруулах ажлыг хийж гүйцэтгэлээ. 5.  “Ховд” нисэх буудлын цахилгаан хэрэглээг сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрээр хангах техникийн шийдэл, эдийн засгийн үр ашгийн тооцоо судалгааны төсөл"-ийг хийж гүйцэтгэсэн ба уг төсөл нь Монгол Улсад нисэх хүчин үүсэж хөгжсөний 99 жилийн ойг тохиолдуулан ИНЕГ, түүний харьяа салбар нэгжүүдийн ажилтнуудын дунд зохион байгуулсан “Шинэ санаа, шилдэг төслийн инновацын уралдаан”-д шалгарлаа 6.  Онцгой, тусгай үүргийн нислэгийн хүрээнд нийт 33 түр зурвас, талбай сонгож, акт үйлдэн, нислэгийн аюулгүй байдал, аюулгүй ажиллагааг ханган ажиллаа. 7.  Цаг агаарын онцгой нөхцөл байдал, гамшигт үзэгдлээс шалтгаалан гарсан тоног төхөөрөмж болон кабель шугамын гэмтэл саатлыг тухай бүрд нь засварлаж хэвийн ажиллагааг хангалаа. Та өөрийнхөө талаар болон ямар ажил хийдэг талаараа танилцуулаач?   А.Амгалан /Гэрэл, суултын хэсгийн дарга/ Намайг А.Амгалан гэдэг. Би гэрэл, суултын хэсгийн даргаар ажилладаг. Миний хувьд 1988 онд 10-р ангиа төгсөөд Нисэхийн дунд сургуулийн хуваарь авсан. Улмаар 1992 онд одоогийн Украин Улсын Славянскийн нисэхийн дунд сургуулийг гэрэл суултын техникч мэргэжлээр онц дүнтэй төгсөөд ажлын гараагаа Иргэний Нисэхэд буюу тухайн үеийн МИАТ нэгтгэлийн Холбоо цахилгааны албанд цахилгааны техникчээр ажиллаж эхэлснээс хойш 32 жил иргэний нисэхэд ажиллаж байна. Монгол Улсын Техникийн их сургуулийг цахилгаан системийн инженерээр 2000 онд, Удирдлагын Академийг Бизнесийн удирдлагын менежер мэргэжлээр 2005 онд тус тус суралцаж төгссөн ба 2018 онд Монгол Улсын Зөвлөх инженер болсон. Гэрэл, суултын хэсгийн хувьд Монгол Улс дах CAT I ангиллын Олон Улсын “Чингис хаан“ болон “Буянт-Ухаа” нисэх буудлуудын агаарын навигацийн гэрэл суултын 2ш, суултын PAPI 3ш , тэдгээрийн алсын удирдлагын 2ш системүүд, ИНЕГ-ын харьяа орон нутгийн 10 нисэх буудлын гэрэл суултын 10ш, суултын PAPI 8ш системүүд, тэдгээрийн алсын удирдлагын 6ш системүүд болон хувийн хэвшлийн “Ханбумбат”, “Тавантолгой” нисэх буудлуудын гэрэл суултын 2ш,  суултын PAPI 4ш системүүд, тэдгээрийн алсын удирдлагын 2ш системүүдийн хариуцдаг. Иргэний нисэхийн салбартай ажил, амьдралаа холбосон түүхээ бидэнтэй хуваалцаач. Хэдэн жил салбартаа ажиллаж байна вэ?   Ц.Бяраазана /Цахилгааны ахлах инженер/ Одоо яг 21 дэх жилдээ ажиллаж байна. Анх 1997 онд нисэхийн салбарт Буянт-Ухаа ОУНБ-д цахилгааны техникчээр ажилд орж байлаа. Дунд нь 2001-2004 онд Шинжлэх ухаан техникийн их сургуульд орж завсардсан. 2006 оноос Техник хангалтын албаны Цахилгааны хэсэгт хуваарилах сүлжээний техникчээр орж ажилласнаас хойш техникч,  инженер,  ахлах инженерээр одоо хүртэл ажиллаж байна. Нисэх миний ажил амьдралаа холбосон буянтай сайхан газар, Энд олон их юм сурч, сайхан инженерүүдтэй хамтран ажиллаж байгаад баяртай байдаг.  Таны мэргэжлийн онцлог? Ажлын хамгийн ачаалалтай үе хэзээ байдаг вэ?   Д.Мягмаржаргал /Аэродром ашиглалтын хэсгийн Аэродром хяналтын ээлжийн инженер/ Би аэродром ашиглалтын хэсгийн аэродромын хяналтын ээлжийн инженерээр ажилладаг. Миний ажлын үндсэн чиг үүрэг нь “Буянт-Ухаа” олон улсын нисэх буудлын аэродромын элементүүдийн ашиглалтын бэлэн байдалд хяналт тавьж, холбогдох дүрэм, журам, зааврын дагуу зохион байгуулалтын арга хэмжээ авч, нислэгийн аюулгүй байдлыг хангуулах үүрэгтэй. Ажлын хамгийн ачаалалтай үе тэр гэж хэлэх боломжгүй байна. Учир нь агаарын хөлгийн зогсоол хуваарилах, перрон талбай дээрх хүн, тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөнд хяналт тавих, зохицуулах, нислэгийн мэдээллийн үйлчилгээний байгууллагаар дамжуулан NOTAM мэдээ зарлуулах, дулааны улиралд засвар арчлалт, хүйтний улиралд цас цэвэрлэгээ гээд нислэгийн аюулгүй байдалд нөлөөлж болзошгүй аливаа эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх, хариу арга хэмжээ авах, агаарын хөлөг нислэг үйлдэхэд аэродромын элементүүдийн гадаргуун бэлэн байдлыг 24 цагийн турш бэлэн байлгах үүрэгтэй. Удахгүй үндэсний их баяр наадам болох гэж байна. Баяр наадмаар хэрхэн баярладаг вэ? Хамгийн дурсамжтай наадмынхаа талаар бидэнтэй хуваалцаач.   Ч.Баттүвшин /Цахилгаан хангалтын ахлах инженер/ Үндэсний их баяр наадам бол миний хамгийн дуртай баяруудын нэг. Манай монгол эрчүүд бүгд л морь бөхөд дуртай байдаг. Сүүлийн үед наадмын эхний 2 хоног гэртээ телевизороор бөх, морио үздэг болсон. Харин 13-ны өдөр гэр бүлийнхэнтэйгээ уяачдын  наадам үздэг. Уяачдын наадам жороо морины уралдаан, эрлийз морьдын уралдаан, бөх гээл бас үзэх юм ихтэй онцлог наадам болдог учир үзэх дуртай байдаг даа. Бага насны маань сумын наадам санаанаас ерөөсөө гардаггүй хамгийн дурсамжтай байдаг. Би Баянхонгор аймгийн Галуут суманд төрж өссөн. Бага байхад наадамд явахдаа задгай зил-130 машинд үеийнхээ найзуудтайгаа наадамд яваад хуушуур, улаан ус уугаад зайрмаг идэж баярладаг байсан маань санаанаас ердөө гардаггүй. Энэ дашрамд та бүхэндээ баяр наадмын мэнд хүргэж аз жаргал сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе. Сайхан баярлаарай.  Aviation photo news-д оролцсон Аэродром, гэрэл суултын албаны хамт олондоо баярлалаа. Цаашдын ажилд нь өндөр амжилт хүсье. Та бүхэн сайхан наадаарай.  

AVAITION PHOTO NEWS XXIX
2024/06/27

"AVIATION PHOTO NEWS”-ийн энэ удаагийн дугаарт ИНҮТ-ийн Аюулгүй байдал, чанарын удирдлагын газрын хамт олон оролцлоо. “АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ, ЧАНАРЫН УДИРДЛАГЫН ГАЗАР”   ИНҮТ-ийн Аюулгүй байдал, чанарын удирдлагын газар ямар чиг үүргээр ажилладаг вэ? Газрын хамт олноо танилцуулаач.   Я.Гантулга /Агаарын навигацийн техникийн үйлчилгээний аюулгүй байдлын менежер/ АБЧУГ нь Иргэний нисэхийн үндэсний төвийн ИНД-171, ИНД-172, ИНД-173, ИНД-175, ИНД-139, ИНД-141, ИНД-144 дүрмүүдийн гэрчилгээний хүрээнд харьяа салбар, нэгжүүдэд аюулгүй байдал, чанарын болон эрсдэлийн удирдлагын нэгдсэн тогтолцоо, аюулгүй байдлын мэдээллийн тогтолцоог бүрдүүлэх, ИНҮТ-ийн хэмжээнд дотоод хяналтыг хэрэгжүүлэн, үнэлэлт, дүгнэлт, зөвлөмж гаргах, эрсдэлийн удирдлагаар хангаж,  үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагааны аюулгүй байдлын түвшнийг дээшлүүлэн, эрсдэлийг бууруулах чиг үүргийг хэрэгжүүлэн ажилладаг.   Түүнчлэн нэгжүүдийн үйл ажиллагааны гүйцэтгэл, үр дүн, үр нөлөөг нэмэгдүүлэх, хууль, тогтоомж, тогтоол шийдвэр, хөтөлбөр, төлөвлөгөөний хэрэгжилтэд хяналт-шинжилгээ хийх, үнэлгээ өгөх, зөвлөмж гаргах замаар удирдлага болон бусад хэрэглэгчдийг цаг үеэ олсон мэдээллээр хангаж, байгууллагын үйл ажиллагааг сайжруулахад дэмжлэг үзүүлэх чиг үүргийг хэрэгжүүлэн ажиллаж байна.  Бид ажилтан бүрийг аюулгүй байдал, чанарын удирдлагатай холбоотой ямарваа асуудал, бэрхшээлийг хөндөн гаргах үйл ажиллагааг дэмжин аюулгүй байдлын аливаа мэдээллийг бүх төрлийн сувгаар хүлээн авч шийтгэлгүй мэдээллийн тогтолцоог бүрдүүлэн ИНҮТ-ийн хэмжээнд аюулгүй байдал чанарын удирдлагын тогтолцоог хэрэгжүүлэхээр хичээн ажиллаж байна.  Бидний гаргаж буй журам заавар хөтөлбөр зорилтууд нь чухал ач холбогдолтой хэдий ч ажилтнуудын маань дэмжлэггүйгээр аюулгүй байдлын нэгдсэн удирдлагын тогтолцоог хэрэгжүүлэн үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагааны аюулгүй байдлын түвшнийг дээшлүүлэх ИНҮТ-ийн хэмжээнд аюулгүй байдал чанарын удирдлагын тогтолцоог хэрэгжүүлэх зорилго маань бодит биелэл болох боломжгүй юм. Манай газар нь нийт 38 орон тоотойгоос одоогоор 33 хүний бүрэлдэхүүнтэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Мөн гэрчилгээжсэн албадаас аюулгүй байдал, чанарын удирдлагаар мэргэшсэн ажилтнууд ирж нэгдсэнтэй холбогдуулан хоорондоо мэдлэг, туршлагаа байнга солилцох, бусдаасаа суралцах зорилгоор Open Office concept нэвтрүүлэн ажиллаж байна.  ИНҮТ-ийн үйл ажиллагаанд аюулгүй байдал, чанарын удирдлагын ямар ямар тогтолцоог нэвтрүүлсэн байдаг вэ? Эдгээр нь ямар ач холбогдолтой байдаг вэ?   Л. Бат-Оргил / Нислэгийн журмын үйлчилгээний хяналтын технологич мэргэжилтэн/          ИНҮТ-ийн үйл ажиллагаанд аюулгүй байдал, чанарын удирдлагын нэгдсэн тогтолцоог нэвтрүүлэхээр ажиллаж байна. ИНҮТ-ийн хүрээнд Аюулгүй байдал, чанарын удирдлагын нэгдсэн тогтолцоог нэвтрүүлэх ажлын хүрээнд ИНҮТ-ийн бүтцэд байгаа салбаруудын онцлогтой Аюулгүй байдал, чанарын тогтолцоонуудыг нэгтгэн удирдах, тэдгээр салбаруудын харилцан хамаарлыг тодорхойлон, нэгдсэн бодлого, зорилтуудыг тогтоох, харьяа газруудын Аюулгүй байдал, чанарын тогтолцооны хүрээнд гүйцэтгэх үүрэг, хүлээх хариуцлагыг тодорхой болгон, холбогдох журам, заавруудыг боловсруулан ажиллаж байна. ИНҮТ-д Аюулгүй байдал, чанарын удирдлагын нэгдсэн тогтолцоог нэвтрүүлснээр хүн, техник, технологи, байгууллага, удирдлага, зохион байгуулалт, хүрээлэн буй орчны хүчин зүйлс зэрэг нисэхийн аюулгүй байдлын бүх асуудлуудыг ИНҮТ-ийн салбар нэгжүүдийн үзүүлдэг нисэхийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний чанарын асуудлуудтай нэгтгэн, өргөн хүрээнд шийдвэрлэн, зохицуулж ажиллана гэсэн үг. АБУТ(SMS) нь аюулгүй байдлын эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх, бууруулахад чиглэдэг бол ЧМТ(QMS) нь хэрэглэгчийн болон зохицуулалтын шаардлагыг хангахад чиглэдэг Хэдийгээр Чанарын Менежментийн Тогтолцоо(QMS), Аюулгүй Байдлын Удирдлагын Тогтолцоо(SMS) нь зорилго, хамрах хүрээ, арга барил, соёл зэрэг хэд хэдэн зүйлээрээ ялгаатай боловч бие биеэ хэд хэдэн зүйлээр нөхөж чаддаг. Энэ хоёрыг нэг удирдлагын тогтолцоонд нэгтгэснээр үйл явц, нөөцийн давхардлыг бууруулж, үр ашгийг дээшлүүлж, бодлого, үйл явц, практикийн уялдаа холбоог сайжруулахаас гадна эрсдэл, боломжийг илүү өргөн хүрээнд анхаарч үзэх, бүх үйл ажиллагааны гүйцэтгэлийг үр дүнтэй хянах, удирдах боломжийг олгох зэрэг ач холбогдолтой болох юм. Үүнээс гадна SMS болон QMS нь агаарын тээврийн байгууллагуудад аюулгүй байдал, чанарын гүйцэтгэлийг сайжруулах, үйл ажиллагааны үр ашиг, үр нөлөөг нэмэгдүүлэх, оролцогч талуудын сэтгэл ханамж, оролцоог нэмэгдүүлэх зэрэг олон давуу талыг авчирдаг. SMS болон QMS нь байгууллагуудад аюулгүй байдлын зөрчил, чанарын доголдлыг бууруулах, нөөцийг оновчтой болгох, ажлын урсгалыг оновчтой болгох, оролцогч талуудын хүлээлтийг хангах, нэр хүндийг нэмэгдүүлэхэд тусалдаг.  Танай хамт олны энэ онд хийж хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн ажлуудынх нь хэрэгжилт ямар шатандаа явж байна вэ?   Ч.Чулуунхүү /Агаарын навигацийн техникийн үйлчилгээний аюулгүй байдлын ахлах технологич мэргэжилтэн/ Аюулгүй байдал, чанарын удирдлагын газрын 2024 оны гүйцэтгэлийн төлөвлөгөөний нэн тэргүүнд Иргэний нисэхийн үндэсний төвд ИНД-ээр гэрчилгээжсэн үйл ажиллагааг нэгтгэх томоохон цар хүрээтэй ажлыг төлөвлөсөн хугацаандаа амжилттай хийж гүйцэтгээд байна. Үүний дараагаар Иргэний нисэхийн дүрмийн зохицуулалт болон албадын аюулгүй байдлын удирдлагын тогтолцооны баримт бичиг тусдаа мөрдөгдөж байгааг нэгтгэх томоохон судалгаа шинжилгээний ажлыг гүйцэтгэж, аюулгүй байдал, чанарын нэгдсэн удирдлагын тогтолцооны баримт бичгийг боловсруулах ажлыг төлөвлөсөн хугацаандаа буюу 2024 оны III улиралдаа дуусгахаар үр дүнтэй ажиллаж байна. Аюулгүй байдал, чанарын удирдлагын газрын 2024 оны гүйцэтгэлийн төлөвлөгөөний 4 зорилт, 28  арга хэмжээний хүрээнд хагас жилийн байдлаар 80 хувийн гүйцэтгэлтэй байна.   2024 оны хагас жилийн байдлаар ИНҮТ-ийн Нэгдсэн менежментийн тогтолцоонд дүн шинжилгээ хийгдсэн үү? Энэ талаар. Д.Уртнасан /Ерөнхий менежер/ Иргэний нисэхийн үндэсний төв нь Чанарын менежментийн тогтолцоо ISO 9001:2015, түүний дагалдах  стандарт ISO 22301:2019, ISO 22320:2018, ISO 22395:2018, “Эрсдэлийн удирдлага” ISO 31000:2018 стандартуудыг үр нөлөөтэй хэрэгжүүлэх томоохон зорилтыг тавьж “Менежментийн тогтолцооны баталгаажуулалт болон магадлах аудит хийх, гэрчилгээ эзэмшүүлэх” гэрээг “МОНСЕРТФ” ХХК-тай 2022 онд байгуулан ажилласан. Гэрээний хүрээнд “МОНСЕРТФ” ХХК-ний зүгээс ИНҮТ-д зорилтот 5 стандартын хүрээнд аудит шалгалтыг 2022 оны 6 дугаар сарын 20-ноос 22-ны өдрүүдэд хийж, аудитын үр дүнг харгалзан Иргэний нисэхийн үндэсний төвийн үйл ажиллагаанд ISO 9001:2015 Чанарын менежментийн тогтолцоо, ISO 22301:2019 Аюулгүй байдал ба уян хатан байдал, Бизнесийн тасралтгүй байдлын менежментийн тогтолцоо, шаардлага олон улсын стандартыг нэвтрүүлснийг баталгаажуулсан анхдагч гэрчилгээг 2022 оны 06 дугаар сарын 28-ны өдрөөс эхлэн 3 жилийн хугацаагаар олгосон. “МОНСЕРТФ” ХХК-тай байгуулсан гэрээний хүрээнд ИНҮТ-ийн ISO стандартаар гэрчилгээжсэн үйл ажиллагаанд 2023 оны 6 дугаар сарын 08-наас 09-ний өдрүүдэд ээлжит буюу 1 дүгээр шатны магадлах аудитыг хийж баталгаажуулсан байдаг.  Иргэний нисэхийн үндэсний төвийн бүтцийн томоохон өөрчлөлттэй уялдуулан “МОНСЕРТФ” ХХК-тай байгуулсан гэрээний хүрээнд 2 дахь шатны магадлах аудитыг 2024 оны 6 дугаар сарын 24-25-ны өдрүүдэд хийлээ. Тус магадлах аудит шалгалтад АБЧУГ-ын хамт олон амжилттай оролцож урьдчилсан дүгнэлтээр маш сайн үнэлгээг аудитын багаас танилцуулсан болно.  ИНҮТ-ийн ISO стандартаар гэрчилгээжсэн үйл ажиллагаанд хийгдсэн 2 дугаар шатны магадлах аудитын дээрх үнэлгээ нь ИНҮТ-ийн бүтцийн шинэчлэл, шинээр зохион байгуулагдсан бүтцийн нэгжүүд, АБЧУГ-ын хамт олны ажлыг үнэлсэн үнэлгээ гэж бодож байна. Дашрамд дурдахад магадлах аудитын багийн зүгээс ИНҮТ-ийн хамт олон бүтцийн өөрчлөлттэй холбоотой өөрчлөлтийн удирдлага “Change management”-ыг маш үр дүнтэй, амжилттай хэрэгжүүлж байгааг онцлон тэмдэглэсэн.  Олон улсын иргэний нисэхийн байгууллага (ICAO)-аас аюулгүй байдал, чанарын удирдлагын тогтолцоотой хамааралтай ямар шаардлага тавьдаг вэ?  Д.Эрдэнэбаатар /Нислэгийн хөдөлгөөн, мэдээллийн үйлчилгээний аюулгүй байдлын технологич мэргэжилтэн/ Үйл ажиллагааны чиглэл, эрхлэн явуулах бүтээгдэхүүн, үйлчилгээнээс хамаараад Олон улсын иргэний нисэхийн байгууллага (ICAO)-аас Аюулгүй байдлын удирдлагын тогтолцоо (SMS) эсхүл Чанарын менежментийн тогтолцоо (QMS) хэрэгжүүлэхийг шаарддаг. Тухайлбал Чикагогийн конвенцын Annex 15-д Нисэхийн мэдээллийн үйлчилгээнд Чанарын менежментийн тогтолцоо хэрэгжүүлэх стандарт, практик зөвлөмжүүд орсон байдаг. ICAO-аас чанарын менежментийн тогтолцоог хэрэгжүүлэх журам болон заавар материалуудыг агуулсан баримт бичгүүд болох PANS-Aeronautical Information Management - Doc 10066, Manual on the Quality Management System for Aeronautical Information Services - Doc 9839 боловсруулан гаргасан.     Нисэхийн мэдээллийн үйлчилгээнд хэрэгжүүлэх Чанарын менежментийн тогтолцооны хэрэгжилт дэлхий даяар хангалтгүй байгаа бөгөөд тулгамдсан асуудлуудын нэг болсон тул ICAO-ын аудитын тусгай асуулга (PPQ 7.267) болгон оруулж хэрэгжилтийг хянадаг болсон. Өөрөөр хэлбэл бид нисэхийн мэдээллийн үйлчилгээндээ чанарын менежментийн тогтолцоо хэрэгжүүлэхгүй бол ICAO-ын аудитад амжилттай дүн үзүүлэхгүй.    Иргэний нисэхийн дүрмээр гэрчилгээжсэн ИНҮТ-ийн нэгжүүд маань ICAO-ын стандарт, шаардлагыг биелүүлээд зогсохгүй, нэгдсэн удирдлагын тогтолцоо (SMS, QMS)-г хэрэгжүүлж, хадгалж, сайжруулж байгаа нь тун сайшаалтай. Бид энэ сайн туршлага, мэргэшсэн боловсон хүчин дээрээ тулгуурлан агаарын навигацийн үйлчилгээ болон нисэх буудлын үйлчилгээг хамарсан Аюулгүй байдал, чанарын нэгдсэн удирдлагын тогтолцоог ИНҮТ-ийн хэмжээнд хэрэгжүүлэхээр ажиллаж байна.  Нислэгийн үйл ажиллагаанд гарсан аюул, эрсдэлийг та бүхэнд мэдээлснээр залруулах арга хэмжээг хэрхэн авч ажилладаг бол?  Н.Анхбилгүүн /Нисэх буудлын үйлчилгээний хяналт хариуцсан технологич мэргэжилтэн/ Харьяа алба, салбар нэгжүүдээс ирүүлсэн аюулгүй байдлын мэдээллийн дагуу мэдээлэл цуглуулж, мөшгөлт хийж, хариу арга хэмжээг тухай бүр авч ажиллаж байна. Ирүүлсэн мэдээллийн нөлөөллийг үнэлэн, шаардлагатай тохиолдолд эрсдэлийн үнэлгээ хийж, эрсдэлийг бууруулах, залруулах арга хэмжээний төлөвлөгөө боловсруулж батлуулан, төлөвлөгөөний дагуу эрсдэлийг арилгах, эрсдэлийн түвшнийг бууруулах үйл ажиллагаа явуулан ажилладаг. Мөн аюул, эрсдэл, гэмтэл саатлын мэдээллийг цаг алдалгүй хүлээн авах зорилгоор аюулгүй байдлын мэдээллийг 24/7 хүлээн авах гар утсыг тус газрын ажилтнууд 7, 7 хоногоор ээлжлэн авч, ирүүлсэн мэдээллийн дагуу зохих арга хэмжээг авч ажиллаж байна.  Та ажлын төлөвлөгөөгөө хэрхэн гаргадаг вэ? Өөрийн цагийн менежментийг хэрхэн хэрэгжүүлдэг туршлагаасаа хуваалцаач. Ж.Баттунгалаг /Нислэгийн журам, нисэхийн мэдээлэл үйлчилгээний аюулгүй байдлын ахлах технологич мэргэжилтэн/ Би ажлын төлөвлөгөөгөө ИНЕГ, ИНҮТ болон газрын үйл ажиллагааны төлөвлөгөөтэй уялдуулж гаргадаг. Энэ нь газар, нэгж, ажилтан хоорондын үйл ажиллагааг цэгцтэйгээр уялдуулж, хамгийн үр дүнтэй арга замаар зорилгодоо хүргэдэг гэж үздэг.  Яагаад бэ гэхээр төлөвлөгөөгөөр дамжуулан зорилтоо тухай бүр хэмжиж, зорилгын хэмжилтдээ мониторинг хийж тайлагнаж ажилладаг учраас ажил орхигдохгүй гэсэн үг. Мөн төлөвлөгөөнд тусгагдаагүй олон ажил мэдээж гарч ирдэг. Энэ ажлуудаа дэс дарааллаар бичээд яаралтай ажлаас нь эхлээд төлөвлөөд явдаг. Зарим ажил нь шуурхай биелэх, зарим нь хугацаа шаардсан болон төлөвлөгөө гаргаж ганцаараа болон олуулаа гүйцэтгэж ажиллах ч ажлууд бий. Хийж гүйцэтгэсэн ажлуудаа ерөнхийд нь хувь хүний гүйцэтгэлийн тайланд тусгаад удирдлагуудаараа үнэлүүлээд явдаг.  Цагийн менежментийн хувьд: Би өөртөө байгаа цагийг аль болохоор үр бүтээлтэй хуваарилж, зөв цагт зөв зүйлээ хийж, цагаа дээд зэргээр ашиглахыг зорьж, төлөвлөж ажилладаг. Мэдээж хүн бүр л ажлаа үр бүтээлтэй төлөвлөөд, зорилго тавиад түүндээ хүрч үү гээд явдаг байх. Миний хувьд ажлаа чухал болон шаардлагатай байдлаар ангилаад хамгийн чухал ажлууд хамгийн их анхааралд байж хэзээ хийж дуусгах ёстой бэ гэдгээ тодорхойлоод явчихдаг.   Иргэний нисэхийн салбарт хэдэн жил ажиллаж байна вэ? Салбарынхаа юугаар бахархдаг вэ?  Г.Энхболд /Аэродром,гэрэл суулт,цахилгааны аюулгүй байдлын технологич мэргэжилтэн/ Миний бие 1992 оноос эхлэн МИАТ нэгтгэлийн Холбоо навигацийн  албаны Цахилгааны хэсэгт цахилгаанчнаар ажилд орсноос хойш ИНЕГ-ын ХНАА-нд гэрэл суултын техникч, инженер, ахлах инженер, навигацийн инженер, ИНҮТ-ийн аэродром, гэрэл суулт, цахилгааны аюулгүй байдлын технологич  мэргэжилтнээр одоог хүртэл 30 дахь жилдээ ажиллаж байна. 1991 онд “Буянт-Ухаа” ОУНБ-ын аэродромд  Чех улсын  гэрэл суултын  Д-3 систем шинээр ашиглалтад орж, миний бие анхны шинэ тоног төхөөрөмжүүдэд ажиллах завшаан тохиолдсон билээ.              Монгол Улс газар нутаг нь өргөн уудам, газар зүйн хувьд далайд гарцгүй онцлогтой тул Монгол улсын тээврийн салбарт иргэний агаарын тээвэр чухал байр суурийг эзэлдэг гэж би боддог. Шөнийн болон өдрийн цагт үзэгдэх орчин хязгаарлагдсан үед агаарын хөлгийн буулт хөөрөлтөд нисгэгчид ил харааны мэдээллийг өгдөг гэрэл суултын системүүдийг төв болон орон нутгийн нисэх буудлуудад суурилуулснаар нислэгийн тогтмол үйл ажиллагаанд маш чухал байр суурь эзэлдэг. Одоогоор Монгол Улсын хэмжээнд нийт 14 нисэх буудалд Чех, Бельги, Австрали, Солонгос улсын гэрэл суултын болон ил харааны ойртолтын налууг заагч PAPI системийг нислэгт ашиглаж байна. Агаарын хөлгийн  нислэгийг өдөр шөнийн аль ч үед агаарын навигаци, аэродромын байнгын бэлэн байдлыг ханган ажилладаг мэргэжлийн инженер техникийн ажилтнуудтай мөр зэрэгцэн ажиллаж байгаад үргэлж бахархаж явдаг билээ. Миний ажлын гарааг эхлүүлэхэд ажлын дадлага туршлага, олж авсан мэдлэг боловсрол, зөвлөгөөг чин сэтгэлээсээ харамгүй өгч байсан Н.Батхүү, А.Амгалан, Д.Бадрах, П.Баатар ах нартаа талархаад баршгүй билээ.  Аливаа байгууллага, нэгжийн ажлын бүтээмжид хамт олны уур амьсгал чухал нөлөө үзүүлдэг. Та бүхэн дотоод уур амьсгалаа сайжруулахад хэрхэн анхаардаг вэ? Э.Хулан /Хяналт-шинжилгээ, үнэлгээ, чанар, дотоод хяналт хариуцсан мэргэжилтэн/ Байгууллагын хөгжил болон амжилтад хамт олны харилцаа, уур амьсгал маш чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Стрессгүй, аз жаргалтай, үр бүтээмжтэй таатай ажлын орчныг бүрдүүлэх нь ажиллаж буй хүмүүстээ ээлтэй төдийгүй байгууллагын ирээдүйн амжилтад нөлөөлөх болов уу гэж бодож байна. Манай хамт олны хувьд өглөө ажил эхлэхийн өмнө цайны ширээндээ цугларч кофегоо уунгаа хийх гэж байгаа болон хийсэн ажлуудаа энгийн яриагаар эхлүүлдэг. Энэ нь хамт олны харилцааг сайжруулах бас нэг хэлбэр байх. Аюулгүй байдал, чанарын удирдлагын газарт шилжиж ажиллаад хэдий удаагүй ч энэ хамт олонтой хэзээний л хамт байсан мэт санагдаад байдаг /инээв/. Ер нь байгууллагын уур амьсгал, харилцаа хандлага сайн байх нь бие биедээ хүндэтгэлтэй хандаж баярлалаа, уучлаарай гэдэг үгийг хэрэглэж хэвших зэрэг энгийн зүйлээс эхлэх болов уу.   Нисэхийн салбарт ажиллана гэдэг бахархалтайн дээр асар их хариуцлага байдаг. Энэ салбарт ажиллах хүсэлтэй оюутан, залууст ямар зөвлөгөө өгөх вэ? Б.Түвшинбат /Нислэгийн хөдөлгөөн, мэдээллийн үйлчилгээний аюулгүй байдлын менежер/ Нисэхийн салбарт ажиллана гэдэг бахархалтайн дээр түүнийгээ дагаад асар их хариуцлага байдаг миний бие 1992 онд Нисэхийн тусгай дунд сургуульд орж 1993 онд төгсөөд Дорноговь Аймгийн нисэх буудалд бүсийн нислэгийн удирдагчаар ажлын гараагаа эхэлснээс хойш одоог хүртэл нисэхийн салбарт тасралтгүй 32 дахь жилдээ ажиллаж байна. Нисэхийн энэ сайхан салбарт ажиллах хүсэл сонирхолтой залууст зөвлөхөд өөрийн хичээл зүтгэл,ажлаа гэсэн итгэл сэтгэлтэй байхад өөрийн зорьсон зорилго мөрөөдөл ойрхон байдаг гэж боддог.  Танай газраас 2024 оны хагас жилийн байдлаар хийж хэрэгжүүлсэн ажлын талаар товч мэдээлэл өгнө үү.  С.Батзул /Нисэх буудлын үйлчилгээний аюулгүй байдлын ахлах технологич мэргэжилтэн/  Иргэний нисэхийн үндэсний төвийн харьяа алба нэгжүүд бие даан Иргэний нисэхийн дүрмийн хүрээнд гэрчилгээжиж, дүрмийн хүрээний хариуцлагын зааг Иргэний нисэхийн үндэсний төвөөс тусдаа байж, төв зөвхөн ИНД-141, ИНД 144-ийн дагуу гэрчилгээ эзэмшиж байсныг Зохион байгуулалтын бүтцэд нийцүүлэн хариуцлагын төвийг нэгтгэх, иргэний нисэхийн аюулгүй байдлын удирдлагын тогтолцоог нэгдсэн байдлаар хэрэгжүүлэх зорилгоор 2024 оны эхний хагас жилд ИНД-139, ИНД-171, ИНД-172, ИНД-173, ИНД-175 дүрмүүдээр Иргэний нисэхийн үндэсний төв гэрчилгээ эзэмших үйл ажиллагааг тус газраас зохион байгуулж дүрэм тус бүрээр ИНҮТ гэрчилгээ эзэмшсэн, мөн ИНД-144-ийн гэрчилгээг сунгуулаад байна. Мөн 2024.06.24-ний байдлаар ISO 9001:2015, ISO22301:2019, ISO31000:2020 –ийн магадлан аудитад амжилттай хамрагдсан. Одоогоор Иргэний нисэхийн үндэсний төвийн ерөнхий журмын боловсруулалтыг хийж байна.  Шувууны аюулаас сэргийлэх үйл ажиллагаанд тулгардаг бэрхшээлүүдээс дурдаач? М.Баясгаланцэлмэг /Нисэх буудлын үйлчилгээний хяналт хариуцсан технологич мэргэжилтэн/  Миний хувьд МУИС-ийн Шинжлэх ухааны сургууль болон Унгар улсын MATE /former SZIE/ сургуулиудад шувуу судлалаар магистрын зэргээ хамгаалсан. Иргэний нисэхэд шувууны аюулаас сэргийлэх үйл ажиллагааг хариуцсан ажиллахад дотоод болон гадаад хүчин зүйлээс шалтгаалсан олон бэрхшээл үүсдэг. Эдгээрээс дурдвал аэродром орчмын барилга байгууламж, хогийн цэг, карьерын байгууламж, ус цэвэрлэх байгууламж зэргээс шалтгаалан шувуу, мал, амьтны амьдрах таатай орчин бүрдэж, цуглах, бөөгнөрөл үүсэж, агаарын хөлөгтэй мөргөлдөх эрсдэл үүсдэг. Энэ аюулаас сэргийлэхэд мэргэжлийн хүний нөөц, тоног төхөөрөмжийн шаардлага жил бүр нэмэгдэж байгаа хэдий ч зардал өндөр тул шийдвэрлэгдэхгүй хойшилдог. Манай орны хувьд аэродромуудын байршил, байгаль орчны нөхцөл, түүнд бүртгэгддэг шувуу, мал, амьтны зүйлүүд харилцан адилгүй тул эрсдэлийн үнэлгээг аэродром бүрээр гаргахаар төлөвлөж, анхан шатны дата өгөгдөл үүсэж байгаа хэдий ч мэргэжлийн шувуу судлаач бага тул хүндрэл үүсдэг.  Aviation photo news-ийн энэ удаагийн дугаарт оролцсон Аюулгүй байдал, чанарын удирдлагын газрын хамт олондоо баярлалаа. Ажилд нь өндөр амжилт хүсье.

“AVIATION PHOTO NEWS” XXVIII
2024/05/06

“AVIATION PHOTO NEWS”-ийн энэ удаагийн дугаарт Завхан аймаг дахь “Отгонтэнгэр” нисэх буудлын хамт олон оролцлоо.“ОТГОНТЭНГЭР" НИСЭХ БУУДАЛ“Отгонтэнгэр” нисэх буудлынхаа арвин түүхээс бидэнтэй хуваалцаж, өөрийгөө болон хамт олноо танилцуулаач? Таныг аавынхаа үргэлжлэл болон нисэх буудлаа удирдаж яваа гэж сонслоо.Д.Алтан-Уул/Дарга/Д.Алтан-Уул миний бие 1987 онд ажлын гараагаа нисэхийн салбараас эхэлж, өнөөг хүртэл 37 дахь жилдээ ажиллаж байна. Миний аав Дамбийн Даваа 1983-1991 онд Завхан аймгийн нисэх буудлын даргаар ажиллаж байхдаа аймгийнхаа төвийн урд дэнжид АН-24, АН-26, АН-2 онгоцнууд буухад хүндрэлтэй, өндөр уулын завсраар зөвхөн нэг талын суулт хөөрөлт үйлддэг нислэгийн зурвастай байсныг 1987 онд анх санаачлан Завхан аймгийн нисэх буудлын нислэгийн аюулгүй байдлыг хангах үүднээс аймгийн төвөөс 32 км-ийн зайтай Донойн хөндий гэдэг газар Аэродром шинээр барих ажлыг удирдан, нисэх буудлын хэд хэдэн жижиг объектыг барьж байгуулсан түүхтэй.Би аавын үргэлжлэл болон нисэх буудлын даргаар 2017 оноос хойш ажиллаж байна. Энэ хугацаанд Завхан аймгийн нисэх буудлын 2860х30метр хөөрч буух зурвас,  300х15 метр явгалах зам, тоосгүйжилтийн талбай, тормозлох зурвас, 5400у/м үерийн ус зайлуулах сувгийн ажлыг “Хурдны зам” ХХК гүйцэтгэж, улмаар Улсын комисс 2019 оны 8 дугаар сард хүлээн авсан. Хөөрч буух зурвасын нээлтийн ёслол 2019 оны 8 дугаар сарын 24-ний өдөр болж анхны зочин ERJ-145 агаарын хөлөг, Аэро-Монголиа ХХК-ийн Гавьяат нисгэгч, нутгийн хүү С.Гантөмөр даргатай нисэх баг амжилттай газардсан түүхэн үйл явдал болж байлаа.Завхан аймгийн нисэх буудал нь 1956 оны 6 дугаар сард Улиастай хотоос 32 км-ийн зайд орших Алдархаан сумын нутаг, Донойн хөндийд 3 гэртэй, 5 орон тоотой байгуулагдаж, даргаар нь Амгалангийн Дорж ажиллаж байсан түүхтэй. УБ-Завханы хооронд Ан-2 онгоцоор долоо хоногт 1-2 удаа ачаа шуудан, зорчигч тээврийн үүргийг гүйцэтгэж байгаад 1958 оны 9 дүгээр сард аймгийн төв Улиастай хотын урд дэнжид шилжин төвлөрч, Ил-14 онгоц хүлээн авч үйлчилдэг болжээ. 1959 оноос нисэх буудлын эрхлэгч, нислэгийн хөдөлгөөний удирдагчаар С.Сүрэндорж, 1963 оноос Нисэх буудлын даргаар Ө.Жагварал томилогдон, өөрийн биеэр нислэгийн хөдөлгөөнийг удирдахын зэрэгцээ “АН-2” онгоцоор орон нутгийн шуудан тээврийн үүргийг гүйцэтгэж, нислэгийн аюулгүй байдлыг бүрэн хангаж байснаас гадна төлөвлөгөөт зорилтыг бүх үзүүлэлтээр нь биелүүлэн, Агаарын харилцааны газрын социалист уралдаанд түрүүлсэн амжилтыг үзүүлж байсан байна.1961-1986 он хүртэл орон нутгийн шуудан тээврийн суурь тавигдаж, аймгийн төвөөс 125-335 км алслагдсан 16 суманд Ан-2 онгоцоор 5 өдөрт 2-3 удаа ачаа шуудан, зорчигч тээврийн болон тусгай үүргийн нислэг хийж, 1964 оноос УБ-Завхан-УБ-ын чиглэлд Ан-24, Ан-26, Фокер-50, Ми-8, SAAB-340B зэрэг маркын онгоц, нисдэг тэрэг 7 хоногийн 7 өдөрт нь зорчигч шуудан тээврийн үүргийг гүйцэтгэж, жилдээ 12 мянган зорчигч, 140 тн ачаа тээш тээвэрлэж, 233,8 мян. тн.км-ийн үүрэг гүйцэтгэж, 1670,5 мян төгрөгийн ашигтай ажиллаж байжээ.1999 онд Сансрын холбооны тоног төхөөрөмжүүдээр бүрэн тоноглогдож, МИАТ, ТАС, Блю Скай, Тэнгэрийн улаач зэрэг компаниудын агаарын хөлөг нислэг үйлдэж эхэлсэн. 1987-1994 онд Донойн хөндийд Ан-24, Ан-26, Ан-30 онгоц хүлээн авч байгаад 1994-2002 онд аймгийн төвийн урд дэнжид шилжиж очсон.2002 онд Донойн хөндийд шинээр онгоц хөөрч буух сайжруулсан шороон зурвас, нисэх буудлын барилга байгууламж, 2006 онд Ургамал суманд сансрын холбооны тоног төхөөрөмжөөр тоноглогдсон Олон улсын өнгөрөлтийн цэгийн үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн ба 2010 онд AFTN -ийн хоёр дахь сүлжээ ашиглалтад орсны зэрэгцээ 2009 онд Улиастай хот Нисэх буудлыг холбосон шилэн кабель татах ажлыг гүйцэтгэж орчин үеийн техник технологийг ашиглах боломжоор хангагдсан нь нислэгийн аюулгүй байдлыг хангахад ихээхэн үүрэг гүйцэтгэж байгаа билээ.Завхан аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын тэргүүлэгчдийн 2021 оны 6 дугаар сарын 16-ны өдрийн 32 дугаар тогтоолоор манай нисэх буудлыг “Отгонтэнгэр” нисэх буудал хэмээн нэрлэсэн. Одоо манай нисэх буудал үндсэн 36, гэрээт 2 ажилтантай, Нислэгийн хөдөлгөөн техник хангалтын хэсэг, Аэродром газрын үйлчилгээний хэсэг, Нисэхийн аюулгүйн хамгаалалтын хэсэг, Захиргаа аж ахуйн хэсэг гэсэн бүтэц зохион байгуулалтын 4 нэгжтэйгээр нислэгийн аюулгүй байдал, аюулгүй ажиллагааг найдвартай ханган ажиллаж байна.Он гарсаар нислэгийн ачаалал их байв уу? Долоо хоногт хэдэн нислэг үйлдэгдэж байна вэ? Б.Мөрөнбаяр/Нислэгийн хөдөлгөөний удирдагч/Манай нисэх буудал 7 хоногт 2 нислэгтэй. МИАТ ТӨХК-ийн CRJ200 агаарын хөлөг тогтмол нислэг үйлдэж байна. 2024 оны 4 дүгээр сарын байдлаар 35 удаагийн нислэгт процесдурын нислэг хөдөлгөөний удирдлага, нислэгийн мэдээлэл болон тусгай тоноглолтой автомашин, тоног төхөөрөмжүүдээр газрын хангалт үйлчилгээг үзүүлж, нислэгийн аюулгүй байдал, аюулгүй ажиллагааг хангаж ажиллалаа. 2024 он гарснаас хойш үйлдэгдсэн 35 удаагийн нислэгийн УБ-Завхан чиглэлийн 986 зорчигч, Завхан-УБ чиглэлийн 1024 зорчигч, бусад үйлчлүүлэгчдийн сэтгэл ханамж, ая тух, аюулгүй байдлыг ханган үйлчилсэн.2024 оны 5 дугаар сараас том оврын CRJ700 агаарын хөлөг нислэг үйлдсэнээр тийзийн үнэ буурах, зорчигч урсгал нэмэгдэх, улмаар нислэгийн давтамж нэмэгдэх бүрэн боломжтой.Манай аймгийн хувьд байгалийн цогцолборт газрууд болох Хар нуур, Отгонтэнгэр хайрхан, Мухартын гол гэх мэт чиглэлд аялал жуулчлалын нислэгийн тоо зуны улиралд эрс нэмэгддэг. Мөн Увс, Баян-Өлгий, Ховд аймгуудын нислэгүүдэд нислэгийн хөдөлгөөн, газрын үйлчилгээ үзүүлж ажилладаг. 2023 оны зуны нислэгийн оргил ачааллын үед 7 хоногт 15-20 нислэгт нислэгийн хөдөлгөөн, газрын үйлчилгээ үзүүлж ажилласан. Дээрх тоо 2024 оны зуны нислэгийн үед 2 дахин нэмэгдэх хандлагатай байна.Цаашид бид нисэх буудлын үйлчилгээний чанарыг сайжруулахад онцгой анхаарч, зорчигч үйлчлүүлэгчдийн аюулгүй, тав тухтай байдлыг хангасан нисэх буудлын үйлчилгээ үзүүлэх зорилт тавин ажиллаж байна.Удахгүй зуны нислэгийн оргил ачааллын үе эхэлнэ. Нисэх буудлын барилга байгууламжийн засвар арчлалтаас эхлээд бэлтгэл ажил их байдаг байх? П.Баярбат/Аэродромын инженер/Завхан аймаг дахь Отгонтэнгэр нисэх буудалд зуны улиралд нислэгийн ачаалал их байдаг. Учир нь амралт зугаалгын энэ үед байгалийн үзэсгэлэн бүрдсэн тус бүс нутагт гадаадын болон дотоодын иргэд аялал жуулчлалын чиглэлээр бага оврын онгоц, нисдэг тэрэг хөлөглөн олноороо ирдэг. Отгонтэнгэр нисэх буудлын аэродром 2019 онд ашиглалтад орсон харьцангуй шинэ зурвас, талбай бөгөөд засвар арчлалтын ажлыг жил бүрийн хавар 5-6 сард хийж, ашиглалтын хугацааг уртасган, аюулгүй ажиллагааг ханган ажилладаг. 05 дугаар сарын 1-нээс эхлэн барилга байгууламжийн өнгө үзэмжийг сайжруулан засвар үйлчилгээ хийж, хог хаягдал бусад цэвэрлэгээний давтамжийг нэмэгдүүлэн, машин механизм, тоног төхөөрөмжийн засвар үйлчилгээг хийж, нислэгийн бэлэн байдлыг ханган ажилладаг. Нийт ажилтнуудын ээлжийн амралт, нөхөн хангалтын ажилтнуудын ажлын цагийг уян хатан зохицуулж, ажлын ачааллыг хэт нэмэгдүүлэхгүй байх талаар анхаарч, зорчигчдод зориулсан худалдаа үйлчилгээ, түргэн хоолны газрын чанар, хүртээмжийг нэмэгдүүлэхээр төлөвлөн бэлтгэл ажлыг 90 хувь хангасан байна.Хэдхэн хоногийн өмнө Баруун бүсийн Зам, тээврийн салбарынхан чуулж, зөвлөлдлөө. Энэхүү зөвлөгөөнд та бүхэн ямар асуудлыг дэвшүүлж оролцов? Зөвлөгөөний үр дүнгийн талаар? П.Мөнхтөр/Агаарын хөлгийн техникч/Баруун бүсийн тулгуур төв Ховд хотноо 2024 оны 4 дүгээр сарын 17-ны өдрөөс 20-ны өдрүүдэд Зам, тээврийн салбарын баруун бүсийн зөвлөгөөн, спортын олон төрөлт тэмцээнд амжилттай оролцоод ирлээ. Тус зөвлөгөөнд орон нутгийн нисэх буудлуудын ажилтан, албан хаагчдад хамгийн ихээр тулгамдаж буй цалин хөлсний нэмэгдэл, үйл ажиллагаанд тулгамдаж буй асуудлуудыг хэрхэн зөв, оновчтой шийдвэрлүүлэх талаар асуудлыг дэвшүүлж, цаашид МУ-ын ЗГ, ЗТХЯ-аас Иргэний нисэхийн салбарт баримтлах бодлого, чиг хандлага, хөгжлийн талаар анхаарч ажиллах талаар санал солилцлоо. Мөн спортын олон төрөлт тэмцээний эмэгтэй шатрын төрөлд манай АБҮШалгагч, заал зохион байгуулагч О.Налжирмаа “Алтан медаль”, 3х3 эрэгтэй сагсан бөмбөгийн төрөлд багаа ахлан оролцож “Мөнгөн медаль” хүртсэндээ баяртай байна.Мөн байгууллага хамт олноос ажилдаа амжилт гаргаж, идэвх зүтгэлээр тэргүүлж ажилласан Хамгаалалтын ажилтан Г.Дүнчин “Иргэний агаарын тээврийн тэргүүний ажилтан” цол тэмдгээр, Агаарын хөлгийн техникч П.Мөнхтөр миний бие ЗТХЯ-ны “Жуух бичиг”-ээр тус тус шагнагдлаа. Эдгээр шагнагдсан хүмүүстээ халуун баяр хүргэе. Энэ мөчийг ашиглаад удахгүй болох Монгол улсад Нисэх хүчин үүсэж хөгжсөний түүхт 99 жилийн ойн баярыг мэндийг нисэх буудлынхаа хамт олон, үе үеийн ахмад буурлууд, иргэний нисэхийн салбар, иргэний нисэхийн үйл ажиллагаа эрхлэгч байгууллагын ажилтан, албан хаагчдадаа болон иргэний нисэхийн байгууллагаар үйлчлүүлдэг эрхэм зорчигч, үйлчлүүлэгчдэдээ хүргэе. Та нараараа маш их бахархаж, баярлаж байгаагаа илэрхийлье.Танай хамт олны 2024 онд өмнөө тавьсан зорилго хэр ахицтай явж байна вэ? Он гарсаар хийж хэрэгжүүлсэн онцлох ажлуудаасаа дурдвал? Д.Алтан-Уул/Нисэх буудлын дарга/2023-2025 оныг “Монголд зочлох жил” болгон зарласантай холбоотойгоор нисэх буудлын үйлчилгээ сайжрахад ахиц гарч, нисэх буудалд тээш хадгалах, мэдээллийн цэгийн үйлчилгээ, жуулчны мэдээллийн төвийн үйл ажиллагааг сурталчлан, үйлчилгээнд шаардлагатай мэдээллүүдийг цахим орчинд байршуулах, хаягжуулах зэрэг ажлууд хийгдсэнээр зочид буудал, тээвэр, аялал жуулчны чиглэлээр үйлчилгээ үзүүлдэг байгууллага, хувь хүн, аж ахуйн нэгжтэй хамтран ажиллах нөхцөл бүрдэж байна.Манай хамт олон 2024 онд өнгөрсөн оныхоо хийж бүтээсэн ололт амжилтаа улам бататгаж, нислэгийн аюулгүй байдал, аюулгүй ажиллагааг найдвартай хангах нэг үндсэн зорилт болох хөөрч буух хучилттай зурвасын будган тэмдэглэгээг сайжруулах,  эвдрэл гэмтлээс урьдчилан сэргийлэх, мастик гагнаас хийх мөн шөнийн нислэгийн гэрэл суултын системийг ашиглалтад оруулах  бэлтгэл ажлыг хангах, орон нутгийн зорчигчдод хөнгөлөлттэй тийзээр үйлчлэх нислэгийг үргэлжлүүлэн явуулахаар аймаг орон нутгийн удирдлагатай хамтран ажиллах, зочид буудал, тээвэр, худалдаа, жуулчны чиглэлээр үйлчилгээ үзүүлдэг байгууллага, хувь хүн, аж ахуйн нэгжтэй хамтран ажиллах санал гаргах зэрэг томоохон ажлуудыг хийхээр төлөвлөөд байна.Орон нутгийн бусад нисэх буудлуудаас “Отгонтэнгэр” нисэх буудлын ялгарах онцлог гэвэл? Ц.Мөнгөнтулга/Аюулгүй байдлын үзлэгийн шалгагч/Завхан аймаг нь Монгол улсын эртний түүхт хотуудын нэг. Аялал жуулчлалын бүс нутаг нь унаган төрхөө харьцангуй хадгалж үлдсэн говь, хангай, тал хээр хосолсон, нүүдэлчдийн соёлын түүхэн бичиг, дурсгал олонтой тул аялал жуулчлалын бүтээгдэхүүнийг сурталчлах, эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, аялагчдын сэтгэлийг татах нөөц, боломж, давуу тал ихтэй. 2023 онд зорин ирсэн жуулчдын тоо өмнөх онтой харьцуулахад 42 хувиар нэмэгдсэн бөгөөд цаашид дотоодын болон гадаадын жуулчдын тоо нэмэгдэх хандлагатай судалгаа хийгдсэн байдаг.“АЛСЫН ХАРАА-2050” Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлогын хүрээнд 2021-2030 онд хэрэгжүүлэх үйл ажиллагаанд орон нутгийн нисэх буудлуудаас “Отгонтэнгэр” нисэх буудлыг 4C зэрэглэлийн агаарын хөлөг хүлээн авах хүчин чадалтай аэродром, зорчигч үйлчилгээний цогцолбор бүхий олон улсын нисэх буудал болгон өргөтгөхөөр тусгагдсан нь манай нисэх буудлын хувьд аялал жуулчлал, гадаад худалдаа, олон улсын худалдааг дэмжих томоохон бүтээн байгуулалт болно гэж харж байгаа.Нисэхийн салбарт, тэр дундаа үүх түүх арвинтай орон нутагтаа ажиллахад бахархах зүйл олон байдаг байх? Энэ талаар? Ч.Сүхтөмөр/Технологийн жолооч, нярав/Би Завхан аймгийн нисэх буудалдаа 1989 онд жолоочоор орж, 1999 оноос аж ахуйн нярвын ажлыг хавсран хийж, өнөөг хүртэл тасралтгүй 35 жил ажиллаж байна. Нисэхийн салбарт, тэр дундаа орон нутагтаа он удаан жил ажиллахад бусдад тусалж, зорчигч үйлчлүүлэгчдийн хэрэгцээ шаардлагыг ханган, түргэн шуурхай, хоёргүй сэтгэлээр тэдний сэтгэлд хүртэл ажиллах чин хүсэл эрмэлзэлтэй байж, амьдралынхаа ихэнх хугацаа, залуу насаа зориулж, нисэхээрээ овоглогдон яваадаа бахархаж явдаг. Байгууллагынхаа нэр хүнд, өнгө зүсэд нэмэр болж, шинэ залуу хүүхдүүдэд түшиг тулгуур, зөв үлгэр дуурайлалтай ажиллаж амьдрахыг байнга бодож явдаг. Намайг ажиллах хугацаанд манай байгууллага ажил төрөл, нэр хүндээр тэргүүлж байсныг олон сонсож байснаас дундаас доош үнэлгээ авч байсныг би санадаггүй юм. 1976 онд "Социалист хөдөлмөрийн буудал", 1983 онд "Осол зөрчил, хоцрогдолгүй хамт олон" гэрчилгээ авч, аймгийн үйлчилгээний байгууллага дотроос 1-р байр, 1996 онд аймгуудын нисэх буудлаас Тэргүүн байр, 2010 онд Монгол Улсад Нисэх хүчин үүсэж хөгжсөний 85 жилийн ой, Иргэний агаарын тээвэрчдийн өдрийг угтаж ИНЕГ-аас зарласан болзолт уралдаанд орон нутгийн нисэх буудлуудаас 1-р байрт шалгарсан амжилт үзүүлж байсан.  Хангайн нурууны ноён оргил Отгонтэнгэр уулын ноён оргил нь далайн түвшнээс дээш 4021 м-т өргөгдсөн бөгөөд түүний 3752 м-ээс дээш өндөрт мөнх цастай. Эртнээс онголон тахисаар ирсэн Монголын их тахилгатай уулынхаа нэр дор “Отгонтэнгэр” нисэх буудлын хамт олон минь нислэгийн аюулгүй байдал, аюулгүй ажиллагааг найдвартай ханган ажиллаж байна.Та нисэх буудалдаа хэдэн жил ажиллаж байна вэ? Нисэхийн салбартай хэрхэн ажил амьдралаа холбож байв? Р.Вангүрмаа/Аюулгүй байдлын үзлэгийн шалгагч (Хүний нөөц,албан хэрэг хөтлөлт)/Би Завхан аймгийн нисэх буудлын аюулгүй байдлын шалгагч, бичиг хэргийн эрхлэгчээр 2004 онд анх ажилд орж байсан. 2004 оны 4 дүгээр сарын 8-ны өдөр НИСЭХ гэх том айлын хаалгыг татан орж ирэхэд сэтгэлд нэг л дотно, дулаахан уур амьсгал мэдрэгдэж билээ. Хоногийн газрыг хоромхон хугацаанд туулах боломжийг олгогч тэнгэрлэг хамт олны нэг нь байж, зориод ирсэн хэн бүхнийг сэтгэл өөдрөг аялах эхлэлийг тавьж өгнө гэж бодохоор бахархалтай сайхан санагдаж байсан. Энэ цаг мөчөөс нисэхийн хэмээн овоглогдож, өөрийн мэдэх чадах бүхнээ ажилдаа зориулах чин хүсэл эрмэлзэлтэйгээр ажлын гараагаа эхэлснээр өдгөө 20 жилийг ардаа үджээ.Ажилд орох хүсэлт гаргахаар Доной нисэх буудлыг зорин ирсэн тэрхүү 2004 оны 3 дугаар сарын 5-ны өдөр манай нисэх буудлын зорчигч үйлчилгээний барилга ашиглалтад орж, миний бие барилга хүлээн авах ёслолд ч мөн оролцож амжсан.Жаргал зовлонгийн аль нь ч тохиосон үргэлж хажууд минь байж, тусалж дэмжиж чаддаг сайхан хамт олонтой болсондоо би өөрийгөө азтайд тооцдог.  Баяр баясал, саад бэрхшээлээр дүүрэн энэ хорвоод гуниг өвөртлөн алхах өдөр цөөнгүй байсан, тэр үед ажлын цагаа тэсэн ядан хүлээж, гуниг гутрал минь тэмүүлсэн сэтгэлээр солигдож, би чинь бүхнээ хуваалцах ийм сайхан хамт олонтой, өөрт ногдсон ажилтай хүн шүү дээ гэсэн бодол намайг аз жаргалтай болгодог. Ингээд бодохоор амьдралын минь нэг хэсэг, гэр бүл яахын аргагүй “Отгонтэнгэр” нисэх буудлын хамт олон минь юм даа.Зорчигч үйлчлүүлэгчдийн сэтгэл ханамж, ая тухтай байдлыг тэдний аюулгүй зорчих нөхцөлийг бүрдүүлэхтэй хослуулан ажиллахад нисэх буудлын бүх ажилтнуудын үүрэг оролцоо чухал. Отгонтэнгэр нисэх буудлаас гавьяаныхаа амралтад гарсан Ш.Авирмэд, Л.Мягмаржав, В.Жамган Н.Баян, Г.Мөнхчулуун, Д.Жинжигмаа гээд цааш үргэлжилбэл уртаас урт дараалал үүсгэх ах эгч нараасаа үлгэр дуурайлал авч, тэднээсээ суралцаж, тэднийхээ үргэлжлэл болон нисэх буудлынхаа хөгжлийн түүчээнд шинийг санаачлан, сайхан хамт олонтойгоо ирээдүйг хамтран бүтээж байгаадаа бахархаж явдаг.Aviation photo news-ийн энэ удаагийн дугаарт оролцсон “Отгонтэнгэр” нисэх буудлын хамт олон та бүхэндээ баярлалаа. Ажил, амьдралд нь хамгийн сайн сайхан бүхнийг хүсье.

“AVIATION PHOTO NEWS” XXVII
2024/02/29

“AVIATION PHOTO NEWS”-ийн энэ удаагийн дугаарт Иргэний нисэхийн ерөнхий газрын Санхүү, хөрөнгө оруулалтын хэлтсийн хамт олон оролцлоо. САНХҮҮ, ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫН ХЭЛТЭС ИНЕГ-ын Санхүү, хөрөнгө оруулалтын хэлтэс ямар чиг үүргээр ажилладаг вэ? Хэлтсийн хамт олноо танилцуулаач. Д.Хатанбаатар /Дарга/ Манай хэлтэс нь Иргэний нисэхийн ерөнхий газар, түүний харьяа салбар, нэгжүүдийн санхүүгийн үйл ажиллагаанд санхүүгийн сахилга батыг мөрдүүлж, ил тод байдлыг хангаж, үр ашгийг нэмэгдүүлж, Монгол Улсын “Төсвийн тухай”, “Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай”, болон холбогдох хууль, тогтоомжийг хэрэгжүүлж ажиллаж байна. Иргэний нисэхийн салбарын үндсэн чиг үүрэг, зорилтыг ханган биелүүлэхэд агаарын навигаци болон бусад орлогыг бүрдүүлэх, төсвийг боловсруулах, хуваарилах, нэгтгэх, гүйцэтгэл гаргах, холбогдох тооцоо судалгаа гаргах, зардлыг төсвийн дагуу үр ашигтай зарцуулах, өөрийн орлогоор санхүүжих хөрөнгө оруулалт, урсгал зардлаар санхүүжих хөрөнгө оруулалтыг хуваарилах, зарцуулах, өмч хөрөнгийн хадгалалт, хамгаалалт, зарцуулалтанд тус тус бүртгэлээр хяналт тавьдаг. Байгууллагын батлагдсан бүтэц орон тоогоор Санхүү, хөрөнгө оруулалтын хэлтэс нь дарга, ерөнхий нягтлан бодогч, ахлах мэргэжилтэн, эдийн засагч, тооцооны нягтлан бодогч-2, нярав гэсэн 7 хүний бүрэлдэхүүнтэй. Хэлтсийн нийт ажилтнууд 25-48 насны улсад 7-29 хүртэлх жилдээ ажиллаж буй мэдлэг, ур чадвар, ажлын туршлагатай гадаад болон дотоодын их, дээд сургууль төгссөн бакалавр, магистр болон мэргэшсэн нягтлан бодогчийн зэрэгтэй мэргэжлийн, мэргэшлийн боловсон хүчнүүдээр багаа бүрдүүлэн ажиллаж байна. Байгууллагын батлагдсан төсвийг үр ашигтай зарцуулна гэдэг амаргүй байх. Нэлээд их хүчин чармайлтаар үүнийг зохицуулдаг болов уу? Иргэний нисэхийн ерөнхий газар нисэхийн аюулгүй байдал, үйлдвэрлэлийн хэвийн үйл ажиллагааг ханган ажиллахын тулд улсын төсвөөс тодорхой хувийг, Иргэний нисэхийн үндэсний төв болон түүний харъяа алба салбар нэгжүүдийн тухайн жилийн урсгал зарлагын төлөвлөгөөг Зам тээврийн хөгжлийн яам, Сангийн яамны хамтарсан тушаалаар батлуулдаг. Батлагдсан төсвийн дагуу урсгал зарлага болон хөрөнгө оруулалтын ажлыг санхүүжүүлэхэд батлагдсан орлогыг бүрдүүлэх хэрэгтэй. Гэвч сүүлийн 4 жилд ковид, ОХУ Украйны дайнаас шалтгаалан бидний төлөвлөгөөнд тусгагдсан орлого тасалдсанаас төсвийн асуудал хүндэрч байна. Энэ хүнд үед “Төрийн хэмнэлтийн тухай хууль”, төсвийн сахилга батыг сахиж хамтдаа даван туулж ойлгож дэмжиж ирсэн салбарынхаа нийт албан хаагчиддаа талархаж байгаа. 2024 оноос өдөрт өнгөрөх олон улсын өнгөрөлтийн тоо бага ч гэсэн нэмэгдэж дунджаар 150-д хүрч байгаа боловч төсвийн зарлагыг нөхөх хэмжээнд орлого бүрдэж байна. Цаашид өнгөрөлтийн тоо, орлого нэмэгдэхгүй бол салбарын хөрөнгө оруулалт болон бусад санхүүгийн эх үүсвэр шаардсан ажлууд удаашрах төлөвтэй болоод байна. Аль ч салбарт санхүү тооцоо, нягтлангүй байгууллага гэж байхгүй. Таны ажлын онцлог юу вэ? Ажлын нэг өдөр нь хэрхэн өнгөрдөг бол? Х.Баярмаа / Ерөнхий хянагч бөгөөд Ерөнхий нягтлан бодогч / Тиймээ, Нягтлан бодогч гэдэг нэрийн дор бүх салбарт ажиллаж байгаа мэргэжил нэгтнүүдээрээ болон эзэмшсэн мэргэжлээрээ бахархаж явдаг. Мэргэжил бүхэн өөрийн онцлогтойн адил салбар бүрийн нягтлан бодох бүртгэл ч гэсэн өөр өөрийн онцлогтой. Тухайн салбараа сайн ойлгож салбарын ажилтнуудтайгаа нягт уялдаа холбоотой ажиллах ёстой гэж би хувьдаа боддог. 1996 оноос эхлэн Иргэний нисэх гэдэг их айлд нисгэгч аавынхаа үргэлжлэл болон ажиллаж байгаадаа сэтгэл хангалуун явдаг. Ажлын нэг өдөр өмнөх өдрийн хийж дуусгаагүй ажлаас эхэлдэг. Шаардлагатай үед удирдлагыг санхүүгийн мэдээллээр түргэн шуурхай хангах, санхүүтэй холбоотой гарсан тушаал, шийдвэрийн биелэлтийг цаг тухай бүрд нь хэрэгжүүлж ажиллаж байна.  Салбарын хэмжээнд ашиглаж байгаа “Veritech ERP” программын хөгжүүлэлт, нягтлан бодогч нартаа мэргэжил арга зүйн талаас дэмжлэг үзүүлж зааж сурган хамтдаа өөрийгөө хөгжүүлээд явахыг хичээдэг.   Саяхан ИНЕГ-ын даргаар хэлтсийн 2024 оны гүйцэтгэлийн төлөвлөгөөгөө батлууллаа. Энэ онд хийж хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байгаа гол ажлуудаа танилцуулаач?   А.Энхзаяа / Ахлах мэргэжилтэн / ИНЕГ-ын Санхүү, хөрөнгө оруулалтын хэлтсийнхэн 2024 оны гүйцэтгэлийн төлөвлөгөөндөө Төсвийн тухай хууль, Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай хууль, Шилэн дансны тухай хууль, Төрийн хэмнэлтийн тухай хуулиудын хэрэгжилтийг ханган, төсвийн үр ашиггүй зардал, өр авлагын алдагдлыг бууруулах, хэмнэлтийг дэмжих замаар байгууллагын ашигт ажиллагааг хангах, хөрөнгө оруулалтыг сайжруулахад чиглэсэн 25 ажлыг төлөвлөж хийхээр тусган батлууллаа. Энэ онд хийж хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн гол ажлуудаасаа дурдвал: ·         Олон улсын агаарын тээвэрлэгчдийн холбоотой (IATA) хамтран “Агаарын навигацын үйлчилгээний хураамж тооцох аргачлал”-ыг шинэчлэн боловсруулж, батлуулах; ·         Иргэний нисэхийн тухай хууль шинэчлэн батлагдсантай холбоотойгоор санхүү, хөрөнгө оруулалтын хүрээнд мөрдөгдөж буй дүрэм, журмуудыг үнэлэх, шинэчлэх ажлуудыг хийж хэрэгжүүлэх; ·         2023 онд Монгол улсын Засгийн Газар, АНУ-ын Засгийн Газар хооронд байгуулсан агаарын тээврийн хэлэлцээрийн хүрээнд Монгол улс, АНУ-ын хооронд шууд нислэг эхлүүлэхтэй холбоотойгоор АНУ-ын Холбооны нисэхийн захиргаа болон Тээврийн аюулгүй байдлын захиргааны аудитын шалгалтад бэлтгэж, шаардлагатай төсөв, санхүүжилтийг хугацаанд нь шийдвэрлэх зэрэг ажлуудыг төлөвлөсөн. Төлөвлөгөөт орлогыг бүрдүүлж, төсвийн хуваарилалтыг үр ашигтай хийж, хуваарилсан төсвийг зориулалтын дагуу зарцуулж, хуримтлагдсан өр, авлагыг бууруулахаар Төрийн хэмнэлтийн тухай хууль, ЗГ-ын тогтоолыг баримтлан ажиллана. Иргэний нисэхийн салбарт хэдэн жил ажиллаж байна вэ? Салбарынхаа юугаар бахархдаг вэ? Ц.Мөнхсаран \Эдийн засагч/ Иргэний нисэхийн салбарт 2006 оноос хойш 18 дахь жилдээ ажиллаж байна. Анх ажлын гараагаа Санхүү, төлөвлөлтийн хэлтэсээс эхэлсэн бөгөөд 2014-2018 оны хооронд агаарын тээврийн бодлого зохицуулалтын хэлтэс болон нисэх буудлын удирдах газарт  ажилласан. 2022 оноос эргээд санхүү хөрөнгө оруулалтын хэлтэстээ эдийн засагчаар ажиллаж байна. Иргэний нисэхийн салбар бол Монгол улсын хамгийн чухал бөгөөд тээврийн салбар дотор хамгийн том салбар юм. Улсын хэмжээнд 24 цаг тасралтгүй нислэг үйлдвэрлэлийн аюулгүй байдал аюулгүй ажиллагааг хангаж ажилладаг онцгой салбар. Энэ ч утгаараа энэхүү хариуцлагатай ажлыг найдвартай хангаж ажилладаг нислэгийн удирдагчид, инженер техникийн ажилтнууд иргэний нисэхийн үе үеийн нийт ажилтан албан хаагчдаар бахархдаг. Чадварлаг хүний нөөц бол байгууллагын хамгийн үнэт зүйл бөгөөд чадварлаг хүний нөөцгүйгээр байгууллага өсөж хөгжих боломжгүй юм. Миний хувьд энэхүү байгуулагынхаа  хүний нөөцийн нэг хэсэг, эд эс нь болж байдагтаа баяртай байдаг. Та ажлын төлөвлөгөөгөө хэрхэн гаргадаг вэ? Өөрийн цагийн менежментийг хэрхэн хэрэгжүүлдэг туршлагаасаа хуваалцаач  В.Амгаланбаатар / Тооцооны нягтлан бодогч / Би анх орон нутгийн нисэх буудалд нягтлан бодогчоор томилогдон ажиллаж нисэхийн салбартай холбогдсон. Одоо ИНЕГ-ын санхүү хөрөнгө оруулалтын хэлтсийн нягтлан бодогчоор  ажиллаж байна. Шинэ долоо хоногт хийх ажлаа эрэмбэлэн төлөвлөгөөгөө гарган ажиллаж долоо хоногийн эцсээр хийсэн ажлынхаа гүйцэтгэлд үнэлэлт өгч төлөвлөгөөний дагуу ажилласан эсэхэд дүгнэлт өгч дараа дараагийн ажлыг төлөвлөдөг. Цагийн менежментийн хамгийн чухал зүйл нь үр дүнд тулгуурладаг ба завгүй байх нь үр дүнтэй байна гэсэн үг биш юм. Миний хувьд цагийн менежментийг зөв зохион байгуулснаар үндсэн ажлын хажуугаар мэдлэг ур чадвараа сайжруулан удирдлагын академид төрийн албанд анх томилогдсон албан хаагчийг мэргэшүүлэх дунд хугацааны сургалтад хамрагдсан, цаашид ч өөрийн мэргэжлээ дээшлүүлэн суралцах хүсэлтэй байгаа. Санхүүгийн сахилга батыг хувь хүн хэрхэн баримтлах ёстой вэ? Үүн дээр бяцхан зөвлөгөө өгөөч.  Г.Солонго / Тооцооны нягтлан бодогч / Санхүүгийн сахилга бат гэдгийг би их энгийн зүйлсээс эхлэх болов уу гэж бодож байна. Жишээлбэл: тог цахилгаанаа хэрэглээгүй үедээ унтрааж хэвших, цаасны хэрэглээгээ хянах, байгууллагын эд зүйлсийг зөв зохистой ашиглах гэх мэт бүхий л зүйлд өөрийн гэсэн сэтгэлтэй, зөв хандлагатай байвал тэр нь санхүүгийн сахилга батдаа орох байх. Миний хувьд цалингаа үр ашигтай зарцуулахын тулд санхүүгийн өөртөө тогтоосон бяцхан дүрэмтэй тэрийгээ биелүүлэхийг хичээдэг. Мөн тогтмол хуримтлал үүсгэдэг. Ерөнхийдөө санхүүгийн сахилга бат гэдэг нь хувь хүн бүр өөрийн санхүүгийн сахилга батыг сахихаас эхэлнэ гэж би хувьдаа боддог. Өөрийгөө хөгжүүлэхэд цаг  гаргаж чадаж байна уу?  Таны хобби юу вэ?   Н.Баатармаа / Үндсэн хөрөнгө бараа материалын мэргэжилтэн / Миний хувьд өөртөө цаг зав гарган сурч хөгжиж, шинээр нэвтэрч буй зүйлээс хоцрохгүй байхыг хичээдэг.  Өөртөө зарцуулсан бүхэн өөрт үлддэг болохоор өөрийгөө хөгжүүлэх гэдэг үнэхээр сайхан зүйл. Тиймээс ажлын цагаараа бүтээмжтэй ажиллаж бусад цагийг өөртөө зарцуулж чадаж байгаа. Ер нь хүн бүрийг өөрийн гэсэн хоббитой байгаасай гэж би боддог. Миний хобби бол гар урлалын бүтээл хийх хоббитой, ажил тараад гэртээ амарч байх хугацаандаа тодорхой цаг зарцуулж орой бүр бүтээлээ урладаг. Энэ нь миний хувьд бас нэгэн амралт, тайвшрал болдог. Та бүхэнд баярлалаа. Ажлын амжилт хүсье.    

“AVIATION PHOTO NEWS” XXVI
2024/01/30

  “AVIATION PHOTO NEWS”-ийн энэ удаагийн дугаарт Өмнөговь аймаг дахь “Гурвансайхан” нисэх буудлын хамт олон оролцлоо. “ГУРВАНСАЙХАН” НИСЭХ БУУДАЛ “Гурвансайхан” нисэх буудал хэдэн жилийн түүхтэй вэ? Хамт олноо танилцуулаач? Ц.Баттулга /Дарга/ 1957 оны 12-р сарын 04-нд Улаанбаатар хотоос Бадарч даргатай экипажийн жолоодсон АН-2 онгоц Өмнөговь аймгийн Даланзадгад хотын хойд талбай дээр бууснаар манай нисэх буудлын түүх эхэлсэн юм. Анхны Нисэх буудал 3 орон тоотой, 30вт чадалтай РСП-50 маркын радио аппарат, 3 морины хүчин чадалтай Л-3 цахилгаан мотортойгоор, 7 хоногт 2 удаа Улаанбаатар хотоос зорчигч, шуудан тээврийн агаарын хөлгийг хүлээн авч үйлчилдэг байжээ. 1956 онд Дашдорж даргатай Ил-12 онгоц, 1964 онд Нэмэх даргатай АН-24 онгоцнууд тус тус манай аэродром дээр анх бууснаар өмнийн говийг зорьсон зорчигч олон түмэнд тохилог агаарын хөлгүүдээр үйлчлэх болсон түүхтэй. 1961 онд зорчигчдын танхимтай болж, 7 хоногт 3 удаа УБ-ДЗ-УБ чиглэлээр, 1 удаа УБ-Мандалговь-ДЗ-Мандалговь-УБ чиглэлийн дундын нислэгүүдийг тус тус хүлээн авч үйлчилдэг болсон. 1966 оны 11-р сарын 01-нд дотоодын шуудангийн нислэг үйлдэх өөрийн АН-24 онгоцтой болж, эхний удаад аймгийн төвөөс алслагдсан 3 сумдад, удалгүй Хүрмэн, Баяндалайгаас бусад бух сумдад тогтмол зорчигч, шуудан тээврийн нислэгтэй болсноор барахгүй ДЗ-ХУЖИРТ-ДЗ, ДЗ-ДГ-ДЗ, ДЗ-Сайншанд-ДЗ, ДЗ-УБ-ДЗ чиглэлд захиалгат нислэг үйлдэх болсон түүхтэй.  1985 оноос шөнийн гэрэл суултын “Луч-2” систем тавигдсанаар өдөр шөнийн 24 цаг нислэг хүлээн авах хүчин чадалтай болж, зуны улиралд жуулчны нислэгүүдэд үйлчлэн, нисэх буудлын үйл ажиллагааны цар хүрээ өргөжин тэлсэн. Иргэний нисэхийг хөгжүүлэх Монгол Улсын Засгийн газар, ИНЕГ-ын бодлогын хүрээнд 2007 онд манай нисэх буудал хөөрч буух хучилттай зурвас, цагт 50-60 зорчигчид үйлчлэх хүчин чадалтай шинэ нисэх буудлын цогцолборыг хүлээн авч, одоог хүртэл орон нутгийн нисэх буудлууд дотроо хамгийн их ачаалалтай, “Буянт-Ухаа”, “Чингис хаан” ОУНБ-уудын нөөцөөр нислэгийн аюулгүй байдал, аюулгүй ажиллагааг найдвартай ханган ажиллаж байна. Өнөөдрийн байдлаар манай нисэх буудал 6 хэсэг, 37 орон тоотойгоор үйл ажиллагаа явуулж байна. Өмнөговь аймгийн нутаг дэвсгэрт байрлах “Ханбумбат”, “Таван толгой”, “Овоот” нисэх буудлууд болон аялал жуулчлал, түргэн, тусгай үүргийн чиглэлээр районд үйлдэгдэж байгаа нислэгүүдэд, жилд дунджаар 2000 орчим буулт хөөрөлтөд үйлчлэн, 1800 орчим агаарын хөлөгт бэлтгэл аэродромоор бэлэн байдал ханган, нислэгийн мэдээллийн болон газрын тусгай үйлчилгээ үзүүлэн нислэг техникийн осол зөрчил гаргалгүй ажиллаж байна. Өнгөрсөн 2023 он та бүхний хувьд хэрхэн өнгөрөв? 2023 онд хийж хэрэгжүүлсэн онцлох ажлууд гээд өнгөрсөн оноо дүгнээд хэлбэл? Өнгөрсөн 2023 он манай нисэх буудлын хувьд нисэхийн аюулгүй ажиллагааг хангахад чиглэгдсэн томоохон хөрөнгө оруулалтууд улсын хэмжээний сургалт, арга хэмжээ зохион байгуулагдаж, “Монголд зочлох жил”-ийн хүрээнд тохижилт үйлчилгээ, сурталчилгааг сайжруулсан онцлог жил байлаа. Энэ хүрээнд дараах зүйлсийг хийж гүйцэтгэлээ. Үүнд: 1.    Нисэх буудлын хөөрч буух хучилттай зурвас, явгалах замын ээлжит засварын ажлыг хийж гүйцэтгэсэн. 2.    Терроризмтай тэмцэх Зөвлөлийн 2023 оны төлөвлөгөөнд тусгагдсанаар “Хаан шонхор-2023” бүрэн хэмжээний дасгал сургуулилтыг ИНЕГ, аймгийн Засаг даргын Тамгын газрын дэмжлэгтэйгээр 2023 оны 05 дугаар сарын 16-ны өдрөөс 19-ний өдрүүдэд амжилттай зохион байгуулсан. 3.    Батлан хамгаалах яамнаас зохион байгуулсан “Болзошгүй террорист ажиллагааны үе дэх орон нутгийн хамгаалалт” сургалт дадлагын арга хэмжээг 2023 оны 05 сарын 12-ны өдрөөс 16-ны өдрүүдэд зохион байгуулсан. 4.    Монгол Улсын Засгийн газар, ИНЕГ-аас явуулж байгаа дотоодын зорчигчийн нислэгийг дэмжих бодлогын хүрээнд Өмнөговь аймгийн 2023 оны орон нутгийн төсөвт агаарын тээврээр зорчигчдын тийзийг хөнгөлүүлэх санал гарган, 400 сая төгрөг суулгуулж, тендер зарлуулан, хөнгөлөлттэй тийзээр үйлчлэх нислэгийг үйлдүүлсэн. Энэ төсөл арга хэмжээг үргэлжлүүлэхээр аймаг орон нутгийн 2024 оны төсөвт 900 сая төгрөг суулгуулан батлуулсан. 5.    Зам, тээврийн хөгжлийн сайд Өмнөговь аймгийн Засаг даргын хамтран ажиллах гэрээний хүрээнд тус нисэх буудлын хүчин чадлыг нэмэгдүүлж, олон улсын нисэх буудал болгох бодлогын хүрээнд 4D ангиллын Олон улсын Нисэх буудлын цогцолбор барилгын зураг төсөл ТЭЗҮ-г хийлгэх 400 сая төгрөгийг орон нутгийн төсөвт суулгуулан хийлгэж, хүлээж авсан. 6.    НААХЗА-наас тавигдсан ГУАХамгаалах 5-р зэрэглэлийг хангах шаардлагын дагуу Өмнөговь аймгийн Засаг даргын Тамгын газарт хүсэлт тавьсны дагуу Sinotruck 4*2 HOWO маркийн автомашиныг “Говийн оюу хөгжлийг дэмжих сан”-гийн 500 сая төгрөгийн хөрөнгөөр худалдан авч, 2023 оны 11 сарын 27-ны өдрөөс ашиглалтад хүлээн аваад байна. 7.    Монгол Улсын Засгийн газраас явуулж буй “Монголд зочлох жил”-ийн хүрээнд 86 инчийн ухаалаг дэлгэцийг зорчигчийн зааланд байрлуулан сургалт, сурталчилгаа  явуулах, иргэд, үйлчлүүлэгчдэд мэдээлэл хүргэх, мөн аймгийн Тамгын газрын БОАЖГ-аас хандивласан VR буюу Virtual reality төхөөрөмжөөр зорчигч, жуулчдад вертуал аялал үзүүлэх зэрэг үйлчилгээ үзүүлж байна.Монгол Улсын Засгийн газрын тогтоолоор орон нутгийн 4 нисэх буудлын хүчин чадлыг нэмэгдүүлж, ашиглалтыг сайжруулах төсөлд танай нисэх буудал багтсан. Энэ хүрээнд ямар ажил хийгдэж байгаа вэ? Төсөл ямар шатандаа явж байгаа талаар танилцуулаач.Монгол Улсын Засгийн газрын тогтоолоор орон нутгийн 4 нисэх буудлын хүчин чадлыг нэмэгдүүлж, ашиглалтыг сайжруулах төслийн хүрээнд “Гурван сайхан” нисэх буудлыг 4D ангиллын олон улсын нисэх буудал болгохоор дараах ажлууд хийгдээд байна. Үүнд:1.    4D ангиллын аэродромын зураг төслийг “ЭЗТ” ХХК-аар хийлгэн хүлээж авсан.2.    4D ангиллын Олон улсын нисэх буудлын цогцолбор барилгын зураг төсөл, ТЭЗҮ-г Өмнөговь аймгийн орон нутгийн 500 сая төгрөгийн төсөв хөрөнгөөр хийлгүүлэн хүлээж авсан.3.    “Гурван сайхан” нисэх буудлыг 4D ангиллын Олон улсын нисэх буудал болгохоор Төрийн худалдан авах ажиллагааны газраас  2023 оны 09 дүгээр сарын 22-ны өдөр сонгон шалгаруулалт зарлагдсан боловч эхний шатанд ирүүлсэн материалууд шаардлагад нийцээгүй тул цуцлагдсан мэдээлэлтэй байна. 2023 онд нислэгийн ачаалал хэр байсан бэ? Ё.Хаш-Эрдэнэ /Нислэгийн хөдөлгөөний ахлах удирдагч/ Манай нисэх буудал зөвхөн өөрийн аэродром дээр агаарын хөлгийг хүлээж авахаас гадна Өмнөговь аймгийн нутагт байрладаг  “Ханбумбат”, “Таван толгой”, “Овоот”-ын нисэх буудлуудад үйлдэгдэж байгаа нислэгүүдийг хүлээж авах, мөн районд үйлдэгдэж байгаа нислэгүүдийн бэлтгэл аэродромоор ажиллаж байна. Өнгөрсөн оноос зорчигчийн болон жуулчны нислэг сэргэж, манай нисэх буудал өвлийн улиралд 7 хоногт 17-19 нислэг , зуны улиралд 7 хоногт дунджаар 30 нислэг хүлээн авч өндөр ачаалалтай ажиллалаа. 2023 оны байдлаар “Хүннү эйр” ХХК, “Аэромонголиа” ХХК, МИАТ ТӨХК, Зэвсэгт хүчний 303 дугаар анги, Ардын арми, Онцгой байдлын 111 дүгээр анги, “Геосан” ХХК зэрэг авиакомпаниудтай хамтран ажиллаж, өөрийн аэродром дээр 986 агаарын хөлөг хүлээн авч,  1972 хөөрөлт буултад үйлчилсэн. Мөн Өмнөговь аймгийн Ханбогд суманд байрлах “Ханбумбат”, Цогтцэций суманд байрлах “Таван толгой”, Гурван тэс суманд байрлах “Овоот” нисэх буудлуудын районы нислэгт бэлтгэл аэродромоор ажиллаж, нийт 1737 агаарын хөлөгт нислэгийн мэдээллийн үйлчилгээ үзүүлж, нислэг техникийн зөрчил дутагдал гаргалгүй ажиллалаа. Орон нутгийн бусад нисэх буудлуудаас танай нисэх буудлын ялгарах онцлог гэвэл? М.Дэлгэрбат /Аюулгүй байдлын үзлэгийн шалгагч-хэсгийн ахлагч/ Өмнөговь аймаг бол Монгол орныг зорин ирэх аялал жуулчлалын нэгэн томоохон бүс нутгаас гадна уул уурхай дагасан ажилчид,  хүн амын шилжилт хөдөлгөөн ихтэй. Үүнийгээ дагаад агаарын тээврээр үйлчлүүлэх хэрэгцээ шаардлага ихтэй, нислэгийн тоо нэмэгдэж, зуны улиралд жуулчны нислэг, бусад улиралд уул уурхайн ажилчдын нислэг үргэлжлэн явагддаг. КОВИД цар тахлын дараах сэргэлт хөдөлгөөнөөс жишээ болгоход манай нисэх буудал 2023 онд 986 нислэг үдэн гаргаж, мөн тооны нислэг угтан авч, нийт 56 гаруй мянган зорчигч үйлчлүүлэгчдэд нисэхийн аюулгүй ажиллагаа, аюулгүй байдал, хамгаалалтын үйлчилгээг дүрэм журмын дагуу үзүүлж ирсэн байна. Цаашид Монгол орныг зорих дотоод, гадаадын аялал жуулчлал нэмэгдэж, мөн уул уурхайн компаниуд агаарын тээврээр сонгон үйлчлүүлэх сонирхол хэрэгцээ өсөж байгаатай холбогдуулан Засгийн газраас агаарын тээврийн үйлчилгээг орон нутагт өргөжүүлэх, тэр тусмаа манай нисэх буудлын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэхээр эхний судалгаа, зураг төслүүд шат дараатай хэрэгжиж байгаад бид бүхэн баяртай байдаг. Нисэхийн салбарт, тэр дундаа үүх түүх арвинтай орон нутагтаа ажиллахад бахархах зүйл олон байдаг байх? Энэ талаар? Ж.Давааням /Холбоо навигацийн инженер/ Өмнөговь аймаг бол аялал жуулчлал, уул уурхайн гол бүс нутаг учир говь нутгийг зорьсон гадаад, дотоодын аялагч, жуулчид, уул уурхай дагасан зорчигчдын хөдөлгөөн жил ирэх тутам нэмэгдэж байна. Үүнтэй холбоотойгоор манай нислэгийн тоо нэмэгдэж, нисэх буудлын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх Олон улсын нисэх буудал болгох шаардлага бусад орон нутгийн нисэх буудлуудыг бодвол илүү хурдацтай эрчимтэй тавигдаж байгаагаас манай байгууллагын хөгжил хурдтай ахиж байгаад талархалтай байдаг. Үүнийг дагаад нисэх буудлын мэргэжилтэй боловсон хүчний шаардлага хэрэгцээ, орон тоо, цалин хөлс нэмэгдэж, бидний амьдралд сайнаар нөлөөлөх ирээдүйтэй учраас бид говь нутагтаа амьдарч, нисэх буудалдаа ажиллаж байгаагаараа бахархаж явдаг. Миний хувьд 2008 оноос Өмнөговь аймаг дахь “Гурван сайхан” нисэх буудалд холбооны техникчээр ороход холын чиглүүлэх станцын байр мөн АРМ-150, ММР-97 станцууд шинээр ашиглалтад орж, миний бие анх хүлээн авч, ажил хөдөлмөрийнхөө гарааг эхэлж байсан. 2011 онд холбооны инженер болон дэвшин, одоо нисэхийн салбарт 16 дахь жилдээ ажиллаж байна. Миний ажлын гарааг анх эхлүүлсэн, ажлын туршлага, суралцах арга барил, заавар зөвлөгөөг чин сэтгэлээсээ харамгүй хайрлан, мэдлэг, дадлагыг олгож байсан нисэхийн холбоонд олон жил ажилласан ажлын арвин их туршлагатай ахмад ажилтан приводын техникч Х.Алимаа, дарга Ц.Баттулга, холбооны техникч Д.Ганбат, холбооны техникч Б.Гантулга зэрэг ах нартаа болон нисэх буудлынхаа нийт ажилчдадаа талархаж бахархаж явдаг. Иргэний нисэхийн салбарт хэдэн жил ажиллаж байна вэ? Энэ салбартай ажил амьдралаа холбосон түүхээ бидэнтэй хуваалцаач? Ж.Доржсүрэн /Агаарын хөлгийн техникч/ Би 2007 онд "Гурвансайхан" нисэх буудлын шинэ барилга байгууламж ашиглалтад ороход анх аюулгүй байдлын шалгагчаар орж ажилласнаас хойш тасралтгүй 17 дахь жилдээ ажиллаж байна. 2010 онд ШУТИС-ийн газрын тосны танхимд шатахууны лаборантын сургалтад хамрагдан, лаборантын нөхөн хангалтаар ажиллаж байгаад 2012-2023 оны 5 сар хүртэл нисэх буудлын Галын бүлгийн ахлагчаар ажилласан. Үүний дараа Нисэхийн сургалтын төвд мэргэжлийн сургалтад хамрагдан, 2023 оны 6 дугаар сараас одоог хүртэл Агаарын хөлгийн техникчээр ажиллаж байна. Нисэх буудалд анх ажилд ороход шинэ нисэх буудал руу нүүлгэх ажил ид өрнөж байсан юм. Олон олон бүтээлч ажлууд хийгдэж байснаас хуучин Нисэх буудлын аюулгүй үзлэгийн дараах шилэн заалыг нүүлгэн авч ирж, ачаа тээш түгээх байр болгон тохижуулсан ажил дурсамжтай санагддаг. 6 км орчим газарт МАЗ автомашины араас 2 чиргүүл чирч, шилэн заалыг дээр нь ачаад хажууд нь бид түшин явган явцгааж, нүүлгэн авч ирж байлаа. Үүнээс гадна шинэ нисэх буудлын тохижилтын ажлууд, ачаа тээш, харуулын байр, гүний худгийн барилга байгууламж, гадна тохижилт, мод бут тарих зэрэг аж ахуйн чанартай олон арга хэмжээнүүдэд гар бие оролцож явсандаа болон энэ үед хамт ажиллаж байсан бүтээлч ах нартайгаа мөр зэрэгцэн нисэх буудлынхаа хөгжил дэвшилд хувь нэмрээ оруулж явсандаа бахархаж дурсаж явдаг.   “Гурвансайхан” нисэх буудлын хамт олон 2024 онд ямар зорилго, зорилтуудыг өмнөө тавиад байна вэ? Хийж хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байгаа онцлох ажлуудаа танилцуулаач? Ц.Баттулга /Нисэх буудлын дарга/ Манай хамт олон 2024 онд өнгөрсөн оныхоо хийж бүтээсэн ололт амжилтаа улам бататгаж, нислэгийн аюулгүй байдал, аюулгүй ажиллагааг найдвартай хангах нэг үндсэн зорилт болох хөөрч буух хучилттай зурвасыг хүчитгэх, хэсэгчилсэн засварын ажлыг хийж гүйцэтгүүлэх мөн 4D  ангиллын Олон улсын нисэх буудлын бүтээн байгуулалтын бэлтгэл ажлыг хангах, орон нутгийн зорчигчдод хөнгөлөлттэй тийзээр үйлчлэх нислэгийг үргэлжлүүлэн явуулахаар аймаг орон нутгийн удирдлагатай хамтран ажиллах зэрэг томоохон ажлуудыг хийхээр төлөвлөөд байна. Aviation photo news-ийн энэ удаагийн дугаарт оролцсон “Гурвансайхан” нисэх буудлын хамт олондоо баярлалаа. Ажил амьдралд нь хамгийн сайн сайхан бүхнийг хүсье.